Kažnjavanje u prekršajnim postupcima

Zakonom o prekršajima precizirano je da je prekršaj protivpravno delo koje je zakonom ili drugim propisom nadležnog organa određeno kao prekršaj i za koje je propisana prekršajna sankcija. Zakonom propisane prekršajne sankcije su: kazna (kazna zatvora ili novčana kazna), zaštitne mere, vaspitne mera (u odnosu na maloletne učinioce prekršaja), kazneni poena itd.

U odnosu na težinu posledica koji imaju po javni interes u praksi postoji podela na prekršaje za koje zakon propisuje tkzv. „mandatnu" kaznu (fiksnu novčanu kaznu) i za njih nadležni organ izdaje prekršajni nalog i prekršaji za koje su propisane novčane kazne u rasponu „od – do" uz neretko predviđene kaznene poene kao i zaštitne mere (određene zabrane ili oduzimanje predmeta, itd), a u odnosu na koje nadležni organ koji je uočio prekršaj po službenoj dužnosti pokreće prekršajni postupak pred sudom.

Propisano je da se u prekršajnom postupku shodno primenjuju odredbe Zakonika o krivičnom postupku u onim pitanjima koja nisu definisana Zakonom o prekršajima. To znači da se načela prekršajnog postupka nadopunjuju načelima krivičnog postupka. U skladu sa načelom in dubio pro reo, prema kojem sud ne bi mogao zasnivati odluke na dokazima koji su u suprotnosti sa zakonom, odnosno Ustavom Republike Srbije, kao i u slučaju postojanja sumnje u pogledu činjenica od kojih zavisi vođenje prekršajnog postupka, postojanje obeležja prekršaja ili primene neke druge odredbe sud bi trebalo tu sumnju rešiti u korist okrivljenog. U krivičnom postupku i u prekršajnom postupku važi zakonom propisana pretpostavka nevinosti.

Šta se događa u određenim situacijama kada izvršenje prekršaja dobije sudski epilog?

Nakon zakonito sprovedenog sudskog postupka sud može utvrditi nepostojanje prekršajne odgovornosti i osloboditi kazne, odnosno prekršajne sankcije okrivljenog ili utvrditi postojanje prekršajne odgovornosti i izreći neku od zakonom propisanih sankcija. Zakon o prekršajima predviđa pet prekršajnih sankcija, na prvom mestu su kazne koje mogu biti kazna zatvora, novčana kazna i rad u javnom interesu, pa dalje kazneni poeni, opomena, zaštitne mere i vaspitne mere (ove poslednje odnose se na maloletne učinioce prekršaja).

Svrha prekršajnih sankcija jeste da se njihovim propisivanjem, izricanjem i primenom utiče na to da građani poštuju pravni sistem i da se ubuduće ne čine prekršaji.

Da li postoje pravne posledice nakon utvrđivanja prekršajne odgovornosti?

Izrečene prekršajne sankcije upisuju se u jedinstveni registar sankcija pri Ministarstvu pravde. Njihov upis vrši sud koji je doneo pravnosnažnu odluku koja je osnov za upis ili sud na čijem je području izdat prekršajni nalog koji je osnov za upis u slučaju da se nije vodio prekršajni postupak po izdatom prekršajnom nalogu. To znači da se podaci lica koja su prihvatila prekršajnu odgovornost i uplatila novčanu kaznu umanjenu za pola ili u celosti po izdatom prekršajnom nalogu upisuju u jedinstveni registar sankcija i takva lica se smatraju prekršajno kažnjavanim.

U Zakonu o prekršajima odredbe člana koje su propisivale posledice upisa u registar novčanih kazni brisane su, odnosno ne primenjuju se više. Nezavisno od njih u praksi prekršajno kažnjavano lice može da se suoči sa određenim pravnim posledicama.

U prekršajnom postupku, kao i u svim drugim postupcima kada se određeno fizičko ili pravno lice nađe u situaciji da se radi o njegovim pravima i obavezama, pravna pomoć se može naći u skladu sa pozitivnopravnim propisima kod advokata.

Korisno bi bilo svoje postupanje i poslovanje, s obzirom na veliki broj prekršaja propisanih u oblasti privrede, uskladiti sa pozitivnopravnim propisima i delovati preventivno uz adekvatnu pravnu pomoć, kako bi se nastupanje neželjnih posledica sprečilo. Stara poslovica glasi „Ko ne plati na mostu, platiće na ćupriji", te u konačnici ispada da je skuplje „plaćati na ćupriji" i ispravljati nešto čiji se uzrok mogao otkloniti na „mostu", a posebno iz razloga što u nekim situacijama ni „plaćanje na ćupriji" ne može rešiti problem u potpunosti i otkloniti sve njegove neželjene posledice koje je trebalo predvideti i sprečiti da nastanu još „na mostu".

Ovaj tekst ne predstavlja pravni savet, već stav autora.